Niedoczynność tarczycy u dzieci – objawy, diagnostyka i leczenie

Niedoczynność tarczycy u dzieci często budzi niepokój rodziców. Jest to zrozumiałe, ponieważ hormony tarczycy odgrywają kluczową rolę nie tylko w regulacji energii i metabolizmu, ale także we wzroście, dojrzewaniu oraz rozwoju mózgu dziecka.

Czym jest tarczyca i jaką pełni rolę w rozwoju?

Tarczyca to niewielki, ale niezwykle ważny gruczoł. Leży z przodu szyi, tuż pod krtanią, i ma kształt motyla. Choć jest mała, jej wpływ na organizm dziecka jest ogromny.

Zadaniem tarczycy jest produkcja hormonów, które działają jak „dyrygent” wielu procesów w organizmie. Hormony tarczycy wspierają m.in. rozwój kości oraz prawidłową pracę serca i mięśni. U najmłodszych dzieci są szczególnie ważne dla prawidłowego rozwoju układu nerwowego.

Tarczyca pozostaje pod kontrolą przysadki mózgowej w tzw. układzie sprzężenia zwrotnego: kiedy hormonów tarczycy jest zbyt mało, przysadka zwiększa wydzielanie TSH, czyli hormonu tyreotropowego, który stymuluje tarczycę do intensywniejszej pracy. Dzięki temu organizm utrzymuje równowagę potrzebną do prawidłowego rozwoju.

Jeśli tarczyca nie jest w stanie wytwarzać odpowiedniej ilości hormonów, ta delikatna równowaga zostaje zaburzona.

Co to jest niedoczynność tarczycy?

Niedoczynność tarczycy to zespół objawów wywołanych niedoborem hormonów tarczycy.

Przyczynami niedoczynności tarczycy mogą być:

1. mutacje genetyczne – np. w przypadku tzw. wrodzonej niedoczynności tarczycy, wykrywanej zwykle w badaniach przesiewowych noworodków (badanie krwi z pięty dziecka),
2. autoimmunologiczne zapalenie tarczycy (choroba Hashimoto) – częściej spotykane u starszych dzieci i nastolatków; jest to stan, w którym układ odpornościowy wytwarza przeciwciała (anty-TPO, anty-TG), co prowadzi do przewlekłego stanu zapalnego i stopniowego uszkodzenia tarczycy,
3. wady tarczycy,
4. inne przyczyny – np. niektóre leki, niedobór jodu lub choroby przewlekłe.

Oprócz jawnej niedoczynności tarczycy, w której stwierdza się podwyższone stężenie TSH oraz obniżone stężenie fT4, często występuje również subkliniczna niedoczynność tarczycy. Definiuje się ją jako podwyższone stężenie TSH przy prawidłowym poziomie wolnej tyroksyny (fT4).

Na jakie objawy powinni zwracać uwagę rodzice?

Objawy niedoczynności tarczycy zależą od wieku. Mogą narastać powoli, dlatego łatwo je pomylić ze zmęczeniem szkolnym, okresem dojrzewania albo spadkiem formy po infekcjach.

Niemowlęta

• zmniejszona aktywność („spokojne” niemowlę),
• trudności w karmieniu,
• przedłużająca się żółtaczka,
• zaparcia,
• obniżone napięcie mięśniowe,
• chrypka,
• sucha skóra,
• opóźnione wyrzynanie się zębów.

Dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym

• spowolnienie tempa wzrastania,
• łatwe męczenie się,
• senność,
• trudności z koncentracją,
• przyrost masy ciała mimo braku zmian w diecie,
• suchość skóry,
• uczucie zimna,
• zaparcia.

Nastolatki

• zaburzenia miesiączkowania,
• opóźnienie lub zaburzenia dojrzewania,
• pogorszenie nastroju,
• „spadek energii”,
• problemy szkolne,
• wole, czyli powiększenie tarczycy.

Jak przebiega diagnostyka – jakie badania są kluczowe?

Najczęściej lekarz zleca:

1. TSH, fT3 i fT4 – podstawa rozpoznania i różnicowania postaci jawnej oraz subklinicznej,
2. przeciwciała anty-TPO i anty-TG – pomocne przy podejrzeniu choroby Hashimoto,
3. USG tarczycy – dla oceny struktury gruczołu,
4. dodatkowe badania ustalane indywidualnie.

Normy badań hormonalnych zależą między innymi od wieku pacjenta i laboratorium, w którym wykonywana jest analiza próbki krwi. Dlatego interpretacja wyników powinna zawsze uwzględniać kontekst kliniczny, w tym tempo wzrastania, stadium dojrzewania oraz obecność objawów.

Interpretacja wyników „na własną rękę” bywa ryzykowna, zwłaszcza w przypadku wyników granicznych.

Jak wygląda leczenie niedoczynności tarczycy?

W praktyce endokrynologa dziecięcego decyzja o rozpoczęciu leczenia podejmowana jest indywidualnie i zależy między innymi od:

• stężenia TSH,
• obecności wola,
• zgłaszanych objawów,
• obecności przeciwciał przeciwtarczycowych.

Warto podkreślić, że nie każda subkliniczna niedoczynność tarczycy wymaga leczenia. W wielu przypadkach, szczególnie przy nieznacznie podwyższonym TSH (<10 mIU/L), czynność tarczycy może ulec samoistnej normalizacji. Dlatego tak ważna jest kontrola endokrynologiczna i ocena dziecka jako całości, a nie tylko pojedynczego wyniku.

W leczeniu stosuje się preparaty lewotyroksyny w dawkach dostosowanych do wieku, masy ciała i wyników badań.

Jak prawidłowo podawać lewotyroksynę?

Wchłanianie leku zależy od posiłków oraz niektórych leków i suplementów. Zwykle zaleca się przyjmowanie lewotyroksyny na czczo, 30–60 minut przed śniadaniem.

Preparaty zawierające żelazo lub wapń mogą zmniejszać wchłanianie leku, dlatego rekomenduje się zachowanie co najmniej kilkugodzinnego odstępu.

Badania kontrolne wykonuje się po kilku tygodniach od włączenia leczenia albo zmiany dawki, a następnie – gdy sytuacja jest stabilna – rzadziej. U niemowląt i małych dzieci kontrole są częstsze. U najmłodszych pacjentów bardzo ważna jest także regularna ocena rozwoju oraz ścisła współpraca z rodzicami.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Skontaktuj się z lekarzem pilnie, jeśli:

• u noworodka lub niemowlęcia pojawiają się objawy sugerujące zaburzenia funkcji tarczycy,
• dziecko wyraźnie zwalnia tempo wzrastania lub dochodzi do zaburzeń dojrzewania,
• pojawia się wole albo uczucie ucisku w szyi,
• w badaniach TSH jest podwyższone, szczególnie powyżej 10 mIU/L.

Autor:
lek. Agnieszka Urbanowicz
specjalista endokrynologii dziecięcej
specjalista diabetologii dziecięcej
specjalista pediatra

FAQ – najczęstsze pytania rodziców

Źródła

Kucharska AM. Nabyta niedoczynność tarczycy u dzieci i młodzieży. Medycyna Praktyczna. Pediatria. 2025;5:161.

Pyrżak B., Walczak M. Endokrynologia wieku rozwojowego. Warszawa: PZWL; 2023.